I. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ TRẦM HƯƠNG.
1. Tình hình khai thác trầm hương trong thiên nhiên:
Trầm hương, đinh hương, nhục quế, dầu thơm, thuốc xức…xuất hiện rất sớm trên thị trường cùng với muối ăn. Trong đó trầm hương được xem là mặt hàng quí giá nhất do có những công dụng đặc biệt trong đời sống cũng như trong các tín ngưỡng tôn giáo.

Ở Việt Nam, việc khai thác và sử dụng trầm hương đã có từ rất lâu đời. Vào thời Bắc thuộc, nhà nước phong kiến phương Bắc hàng năm buộc nhân dân ta phải cống nạp các sản vật quí giá như ngà voi, sừng tê giác, ngọc trai, yến sào…trong đó có cả trầm hương.

Dưới triều nhà Nguyễn, việc khai thác trầm hương được nhà nước quản lý hết sức chặt chẻ. Đối với những vùng có nguồn trầm hương để khai thác, triều đình cắt đặt các đội canh tuần và buộc những người đi điệu vào rừng lấy trầm về nạp.

Vào thời pháp thuộc, lệ bắt dân lấy trầm nạp cho vua quan được bãi bỏ, nhưng bù vào đó chính quyền thực dân Pháp tăng cường kiểm soát việc chặt đốn cây dó để khai thác trầm.

Sau năm 1975, do trải qua mấy chục năm chiến tranh, các khu rừng gỗ quý bị bom đạn tàn phá nặng, nhiều cây dó bị bệnh, bị bom đạn hủy hoại lại sản sinh ra những loại trầm kỳ rất tốt. Các địa phương có trữ lượng trầm hương tương đối tập trung như Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Đắc Lắc, Gia Lai, Kontum và đảo Phú Quốc được chính phủ cho phép khai thác và xuất khẩu trầm hương để thu hút ngoại tệ và đổi một số máy móc thiết bị mà địa phương đang cần. Những đội công nhân chuyên nghiệp được thành lập để khai thác trầm hương, nhưng thực tế số lượng những đội khai thác lâm sản của nhà nước tại các địa phương lại quá ít ỏi so với nhu cầu. Trong thời kỳ này, sự khai thác trầm hương phần lớn qua đường dây của thương buôn cá thể.

Trầm hương của nhà nước thu mua, một phần được sử dụng để sản xuất dược liệu, phần khác thì xuất khẩu qua Singapore, Hồng Kông, Nhật Bản…

Đến cuối thập niên 1990, nguồn trầm hương tự nhiên ở Việt Nam gần như cạn kiệt và để bảo vệ nguồn tài nguyên quốc gia, Chính phủ đã cấm hẳn việc khai thác, mua bán trầm hương và xem đó là hàng quốc cấm.
Trong tự nhiên, không phải bất kỳ cây dó bầu nào cũng có trầm và kỳ. Thông thường chỉ có 1/10 những cây trưởng thành có đường kính thân trên 20cm là có khả năng tạo trầm, đó là những cây bị bệnh sau một thời gian từ 10 đến 20 năm hoặc lâu hơn. Do đó, từ xưa đến nay, công việc tìm kiếm trầm hương và kỳ nam là một công việc nhiều khó khăn gian khổ. Những người đi điệu phải mất nhiều tháng trời luồn rừng lội suối vào tận rừng sâu núi thẫm để tìm trầm. Đôi khi họ trở về tay không hoặc phải bỏ mạng ở nơi thâm sơn cùng cốc.
Gần đây con người đã chủ động trồng cây dó bầu để khai thác trầm hương và chưng cất tinh dầu trầm. Nhiều công trình khoa học đã nghiên cứu thành công các ph ư ơng pháp cấy tạo trầm trên thân gỗ của cây dó bầu từ đầu những năm 80 của thế kỷ trước và đã mở ra một hư ớ ng đi mới cho thị trường trầm hương trong nước cũng như trên thế giới.