V. KỸ THUẬT GIEO - TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY DÓ BẦU.
2.Kỹ thuật trồng và chăm sóc.

Cây dó bầu thích hợp trên nhiều loại đất khác nhau, trừ đất bị ngập úng, đất đá vôi hoặc đất bị nhiễm phèn nhiễm mặn. Tuy nhiên, trước khi trồng ta nên chọn đất có các điều kiện như sau:
- Đất trồng phải giàu dinh dưỡng, tầng đất mặt dày 30–50cm, pH đất 5–6
- Đất phải thoát nước tốt vào mùa mưa và đủ nước tưới vào mùa nắng (cho 2-3 năm đầu).
- Đất trồng phải gần đường giao thông để thuận tiện cho vận chuyển và chăm sóc.

Tùy theo mô hình trồng mà ta có mật độ và khoảng cách trồng khác nhau.
4.1 Với mô hình trồng trên đất vườn hộ, trên đất rừng nghèo kiệt hoặc trồng xen:
Tùy theo đặc điểm của cây trồng xen cũng như mục đích của việc trồng xen mà ta điều chỉnh khoảng cách và mật độ trồng cho hợp lý. Thông thường ta có thể bố trí khoảng cách cây cách cây 4m, hàng cách hàng 5-6m, mật độ từ 400-500cây/ha.
4.2 Với mô hình trồng thuần (Đất rừng sau nương rẫy):
- Đối với đất trồng có địa hình bằng phẳng ta có thể bố trí hố trồng theo hình nanh sấu, nghĩa là hố đào phải nằm vào khoảng giữa hai hố của hàng bên cạnh, hàng cách hàng 3m, cây cách cây 3m, mật độ từ 1000 – 1100 cây/ha. Hoặc ta bố trí hố trồng theo cụm hình tam giác đều, cây cách cây 1,5m, cụm cách cụm 2-3m, mật độ từ 1600 đến 2000 cây/ha. Cách bố trí này có hai lợi điểm, vừa giúp cây nương nhau chống chịu với gió bão vừa đỡ làm giàn cấy thuốc tạo trầm sau này.
- Đối với đất đồi dốc ta nên bố trí hố trồng theo đường đồng mức để hạn chế sự xói mòn.
5. Đào hố bón lót phân:
5.1 Kích cỡ hố trồng:
Kích thước hố trồng lớn hoặc nhỏ điều có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Tùy vào loại đất tốt hay xấu mà ta có kích cỡ hố đào khác nhau.
Nếu kích cỡ hố trồng quá nhỏ (nhỏ hơn 40x40x40cm) sẽ hạn chế sự phát triển của bộ rễ cả về chiều sâu lẫn chiều rộng. Mặt khác hố đào càng nhỏ lượng phân bón lót vào hố ít hơn, khả năng giữ nước xung quanh vùng rễ cũng kém hơn so với hố đào rộng và sâu. Điều đó có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình phát triển của cây con sau trồng và làm giảm khả năng chống chịu của cây khi gặp những điều kiện bất lợi như nắng hạn hay gió bão. Nếu đất trồng giàu dinh dưỡng, tầng canh tác tơi xốp thì nên đào hố nhỏ để tiết kiệm công lao động.
Nếu kích cỡ hố đào lớn (60x60x60m) giúp cây sinh trưởng và phát triển nhanh nhưng tốn nhiều công lao động (kể cả công đào hố và công lấp hố). Tuy nhiên, trong một vài trường hợp như đất trồng nghèo dinh dưỡng, cây con tương đối lớn (chiều cao cây từ 0,7m trở lên) thì kích cỡ hố đào càng lớn càng tốt. Một ví dụ cho thấy, Ông Chính Cừ ở Phú Yên, khi trồng cây dó bầu ở vùng đất cát trắng ven biển, ông đào hố có kích thước 60x60x60cm sau đó bón nhiều phân chuồng vào hố và thường xuyên tưới nước. Kết quả, sau trồng 18 tháng cây của ông cao gần 3m.
Thông thường kích cỡ hố đào vào khoảng 40x40x40m là tương đối thích hợp, vừa có thể tiết kiệm công lao động vừa không gây ảnh hưởng đến quá trình phát triển của cây sau trồng.
5.2 Bón lót phân:
- Khi đào hố trồng, lớp đất mặt nên để riêng một bên, sau đó dùng lớp đất này trộn đều với phân bón lót để lấp hố.
- Phân bón lót gồm 2-3 kg phân chuồng hoai, 100-200gr N-P-K (Tỉ lệ: 16-16-8) cho một hố.
- Hố lấp xong phải cao hơn mặt đất tự nhiên 2-3cm.
- Công việc bón phân lấp hố phải hoàn thành trước khi trồng 15 – 30 ngày.
6. Kỹ thuật trồng và chăm sóc:
6.1 Kỹ thuật trồng:
6.1.1 Huấn luyện cây con:
Trước khi trồng khoảng 1 – 2 tháng chúng ta tiến hành huấn luyện cây con ở trong vườn ươm để tập cho cây thích nghi dần với điều kiện bên ngoài như dỡ dần giàn che nắng, giảm lượng nước tưới cũng như kéo dài chu kỳ tưới.
*Chú ý: Nếu vận chuyển cây đi xa, nên để cây từ 10-15 ngày trong bóng mát và thường xuyên tưới nước, khi cây hoàn toàn hồi phục thì mới đem trồng.
6.1.2 Tuyển chọn cây con:
Khi xuất vườn đem trồng cần phải tuyển chọn cây con có đầy đủ các tiêu chuẩn sau đây:
- Cây con khỏe mạnh, không sâu bệnh.
- Cây con phải có bầu đất, không bị mất ngọn.
- Cây từ 6 tháng tuổi trở lên.
- Chiều cao cây từ 30 – 50 cm.
- Đường kính thân (nơi tiếp giáp với mặt đất) khoảng 0.35 cm.
6.1.3 Cách trồng cây con:
Khi vận chuyển hoặc khi xé vỏ bầu để trồng tránh làm vỡ đất bầu hoặc làm xây xát cây con. Dùng cuốc nhỏ moi một lỗ vừa với bầu đất, đặt cây ngay ngắn thân thẳng rồi lấp đất đều và chèn chặt, sau dó vun đất quanh gốc cao hơn lớp đất mặt 4-5 cm.
* Chú ý: Trước khi trồng nên tiến hành kiểm tra ẩm độ đất bên trong hố đào, nếu đất thiếu ẩm ta phải tưới nước ngay trước hoặc sau khi trồng. Sau trồng khoảng 7 ngày không mưa thì phải tưới. Sau khi trồng khoảng 2 tuần, cây bắt đầu ra lá non và bước vào giai đoạn phát triển.
6.2 Các biện pháp chăm sóc cây dó bầu sau khi trồng:
6.2.1 Trồng dậm: Sau trồng 1-2 tháng kiểm tra cây và tiến hành trồng dậm. Cây chết có thể do bể bầu khi trồng, do bị ngập úng hoặc do thú rừng cắn phá...
6.2.2 Bón phân: Trong hai năm đầu cần bón thúc phân N-P-K cho cây và chia làm 2 đợt bón, vào đầu mùa mưa và cuối mùa mưa. Lượng phân mỗi lần bón khoảng 200gr/cây.
Nên kết hợp bón phân với làm cỏ, xới xáo quanh gốc đường kính từ 0,8 – 1,0m. Bón phân cách gốc 20-30cm, sâu 20cm.
* Chú ý:
Ở lần bón thứ nhất (đầu mùa mưa) tỉ lệ N (đạm) và P (lân) nhiều hơn K (kali). Ở lần bón thứ hai (cuối mùa mưa) nên gia tăng lượng K giảm bớt lượng N và P. Vì ở lần bón cuối, thời tiết chuẩn bị bước vào mùa khô, nếu bón nhiều N cây sẽ phát triển xanh tốt, sức chịu hạn của cây giảm, dẫn đến hiện tượng rìa lá bị cháy hoặc lá bị khô rụng. Ngược lại bón nhiều K sẽ tăng cường khả năng chống chịu của cây với điều kiện môi trường.
6.2.3 Tưới nước: Chỉ tưới nước cho cây ở 2 – 3 năm đầu vào mùa nắng.
- Năm thứ nhất: Sau trồng 06 tháng thời tiết bước vào mùa nắng, 1 tuần lễ tưới 1 lần.
- Năm thứ 2: (cây được 1 năm tuổi) 2 tuần tưới 1 lần.
- Năm thứ 3: (Cây được 2 năm tuổi) : 1 tháng tưới 1 lần.
Tuy nhiên, tùy vào điều kiện đất đai cũng như điều kiện thời tiết của mỗi vùng mà ta điều chỉnh lượng nước tưới và chu kỳ tưới sao cho phù hợp với nhu cầu thưc tế của cây trồng.
Để hạn chế quá trình bốc thoát hơi nước vào mùa nắng nên dùng xác bã thực vật như rơm rạ, thân cây họ đậu…tủ xung quanh gốc cây.
6.2.4 Làm cỏ: Kết hợp làm cỏ, xới xáo và bón phân, phát cây bụi, dây leo. Nếu trồng theo băng ở rừng nghèo kiệt, trong vườn hộ hoặc trồng xen với cây lâu năm thì phải thường xuyên điều chỉnh tán che để đến năm thứ tư cây dó bầu có đủ ánh sáng. Đặc biệt, nên chú ý công tác phòng chóng cháy vào mùa khô.
6.2.5 Tỉa nhánh: Cây dó bầu được hai năm tuổi thì tiến hành tỉa nhánh. Mỗi cây chừa từ 15 – 20 nhánh mọc từ thân chính (nhánh sơ cấp). Mỗi năm tỉa 4 đợt mỗi đợt cách nhau 3 tháng. Chú ý khi tỉa nhánh tránh làm tróc vỏ thân chính.
Tỉa nhánh nhằm tạo cho cây suông, thẳng để đến tuổi xử lý tạo trầm dễ dàng hơn. Ngoài ra tỉa nhánh cũng là một trong những cách tạo trầm vì gây ra vết thương cơ giới tạo điều kiện cho nấm bệnh xâm nhập vào thân cây. Ngày nay, nhánh cây dó bầu được tận thu để làm bột nhang do đó việc tỉa nhánh còn mang lại nguồn thu đáng kể cho người trồng.
6.2.6 Phòng trừ sâu bệnh hại:
- Sâu hại: Cây dó bầu ở giai đoạn từ 4 – 8 tháng tuổi thường xuất hiện các loại sâu ăn lá và sâu đục thân. Có thể dùng các hóa chất diệt trừ như Trebon 1,5-2ml/1lít nước hoặc có thể thay thế bằng Confidor (Liều lượng theo khuyến cáo của nhà sản xuất). Tốt nhất là nên phun thuốc theo định kỳ, khoảng 20 – 30 ngày phun một lần
Ở giai đoạn cây lớn có thể nuôi kiến vàng hoặc dùng đèn bẫy bướm để hạn chế sâu đục thân.
- Bệnh hại: Cây dó bầu thường biểu hiện các loại bệnh sinh lý như đất bị ngập úng hoặc bị đóng váng hay bó chặt…có thể làm cây chậm lớn hoặc bị chết. Để khắc phục tình trạng này phải thường xuyên xới xáo và thoát nước cho cây.
Đối với cây còn nhỏ, vào mùa mưa thường xuất hiện bệnh thối đen thân, bệnh lở cổ rễ…có thể dùng hóa chất BAYPHYZAN để phòng ngừa và trị bệnh.
Trong tự nhiên, cây dó bầu thường bị nhiễm bởi các loài nấm như: Aspergilus spp; Botryodplodia spp; Diplodia spp; Fusarium bulbiferum; Fusarium laterium; Fusarium oxysporum; Fusarium solani; Penicillium spp và Pythium spp.
Tùy từng đối tượng gây bệnh mà ta có hóa chất và biện pháp phòng trừ khác nhau. Tuy nhiên, biện pháp hữu hiệu nhất là nên thực hiện tốt công tác phòng bệnh như luôn tạo cho vườn cây thông thoáng không bị ngập úng, phân bón phải cân đối và đúng liều lượng

Tham khảo nguyên nhân gây ra hiện tượng chết cây dó bầu sau trồng có tỉ lệ cao.